In de afgelopen jaren is er veel onderzoek gedaan naar het effect van mindfulness.
Hieronder volgt een samenvatting van verschillende onderzoeken:

Stress

Een recente studie(1) onder 616 studenten van de universiteit toont dat een 8-weekse mindfulness cursus de hoeveelheid stress verlaagt en dat het aanbieden van mindfulness op universiteiten een positief effect heeft. De 616 studenten werden in 2 groepen opgedeeld, 1 groep kreeg een mindfulness cursus plus reguliere psychologische ondersteuning en de andere groep alleen psychologische ondersteuning. Uit een eerdere meta-analyse(2) blijkt dat mindfulness effectief is bij het verminderen van stress, piekeren en angst en empathie en zelfcompassie vergroot. Uit meerdere gerandomiseerde onderzoeken(3,4,5) blijkt dat mindfulness de hoeveelheid zelfgerapporteerde stress vermindert. Ook werd er een positief verband gezien tussen de intensiviteit van de mindfulnesstraining en de afname van stresssymptomen(6).

Werk

Het doel van deze studie (7) was om meer inzicht te krijgen in de effecten van MBSR op de mentale gezondheid van werknemers. Er werd een systematic review uitgevoerd waarin 23 artikelen werden bestudeerd. Een vermindering van stress, emotionele uitputting, depressie en angst werd gezien in de MBSR groepen vergeleken de controlegroepen. Er trad een verbetering op in persoonlijke prestaties, zelf-compassie, kwaliteit van slaap en ontspanning. Hieruit blijkt dat MBSR het psychologische functioneren van werknemers kan verbeteren. Bij een onderzoek naar professionals in de zorg(8) werden lagere stressniveaus en minder burn-out symptomen gezien door het beoefenen van mindfulness. Uit meerdere andere onderzoeken(9) blijkt tevens dat een mindfulnesstraining de hoeveelheid stress van werknemers vermindert en het geestelijk welzijn verbetert.

Lichamelijke klachten

Meerdere onderzoeken(10) tonen aan dat mindfulnesstraining een positief effect heeft op de vermindering van depressie en angst bij chronisch zieke mensen (o.a. slaapproblemen, kanker, chronische pijn, fibromyalgie).

  • Uit een meta-analyse(11) van 12 studies naar de effecten van mindfulness op chronische pijn en fibromyalgie bleek dat de pijnintensiteit en depressieve klachten significant verminderden. Tevens verminderde de hoeveelheid angst en verbeterde het fysiek welbevinden.
  • Een recente studie (randomized controlled trial) toont dat MBSR een positief effect heeft op mensen met MS vergeleken met een controlegroep zonder behandeling(12). Direct na de training ervaarden de patiënten met name minder stress, depressie, angst en meer zelfcompassie. Drie maanden na de training was er nog steeds een positief effect van de training te zien.
  • Uit een klinische studie(13) met 37 personen met psoriasis die lichttherapie ondergingen, bleek dat de huid significant sneller herstelde indien er mindfulness oefeningen tijdens de behandeling werden gedaan.  Later onderzoek(14) naar het effect van mindfulness bij mensen met psoriasis, bevestigde dat de huid van de deelnemers sneller herstelde, het stressniveau daalde en het welbevinden hoger was.
  • Het lijkt erop dat mindfulness tevens invloed heeft op het immuunsysteem. In een studie(15) werd er bij een meditatiegroep en een controlegroep een griepvirus toegediend. Bij de meditatiegroep werd een verhoogde aanmaak van antistoffen gevonden tegen het griepvirus, wat wil zeggen dat het immuunsysteem verbeterde.

Therapeutische setting

Op mindfulness gebaseerde therapieën worden steeds meer gebruikt als interventie bij psychiatrische stoornissen(16). MBSR en MBCT zijn veelvuldig onderzocht. MBSR heeft een positief effect op het algehele psychologische welzijn en pijnbeheersing. MBCT wordt aanbevolen als aanvullende behandeling bij depressie. Zowel MBSR als MBCT zijn effectief bij angst symptomen.

Depressie

Bij mensen die ooit een depressie hebben gehad is de kans op terugkeer 50-80%. Het huidige advies is om 2 jaar antidepressiva te gebruiken. Bijwerkingen en therapietrouw zijn hierbij de grootste obstakels. In een eerdere systematic review met meta-analyse van 6 randomised controlled trials werd al gezien dat MBCT het risico op terugkeer van een depressie significant verminderd ten opzichte van gangbare therapie of een placebo. In een nieuw onderzoek(17) werd MBCT + het geleidelijke afbouwen/stoppen met antidepressiva vergeleken met het gebruik van antidepressiva, gedurende 24 maanden. Er deden 424 mensen mee aan de studie (een randomised controlled trial). In beide groepen was het risico op terugval even hoog (rond de 40%).  Bij de MBCT groep duurde het langer voordat de depressie terugkeerde. Hieruit blijkt dat een behandeling met MBCT + afbouw van antidepressiva even effectief is als het gebruik van antidepressiva. Bij mensen waarbij de depressie steeds terugkeert kan MBCT zelfs een effectievere behandeling zijn dan medicatie.

Angst

In een recente review(18) van de literatuur (16 artikelen) werd geconcludeerd dat mindfulness effectief is bij de behandeling van angststoornissen.

Bij mensen met een angststoornis die een mindfulness training volgden, werd een afname gezien in angst en paniek(19). Drie jaar na de training was het effect nog steeds zichtbaar. Bij personen met een gegeneraliseerde angststoornis  was er tevens een afname in het aantal angstklachten en depressieve klachten na het doen van mindfulness(20). Er was hierbij een groot verschil te zien ten opzichte van de controlegroep. Negen maanden later waren de resultaten nog steeds aanwezig.

 

ADHD

In dit onderzoek(21) werd het effect van MBCT + reguliere behandeling versus reguliere behandeling op de symptomen van volwassenen met ADHD onderzocht. In deze randomized controlled trial zaten er 60 personen in de groep met MBCT + reguliere behandeling, welke bestond uit 8-weekse therapie inclusief meditatie oefeningen, psychoeducatie en groepsdiscussies. In de controlegroep zaten 60 personen die een reguliere behandeling aangeboden kregen, welke bestond uit medicatie en/of psychoeducatie. In de MBCT + reguliere behandeling groep werd een significante vermindering van ADHD-symptomen gezien ten opzichte van de reguliere behandeling groep. De verbetering was 6 maanden na de behandeling nog steeds zichtbaar.

Eetstoornissen

Bij een groep van 120 patienten tussen de 18 en 65 jaar met een binge eating disorder werd gezien dat mindfulness impulsief eten kan verminderen en de fysieke activiteit kan verhogen(22). Bij een andere studie(23) naar vrouwen met een binge eating disorder, had 89% geen eetbuien meer na het volgen van een op mindfulness gebaseerde training, vergeleken met 12,5% van de controlegroep. Ook lijkt mindfulness een positief effect te hebben bij mensen met boulimia(24), de hoeveelheid eetbuien en braken nam af na het volgen van een mindfulness training.

 

Langetermijneffect

In deze studie(25) werd naar het effect van een 8-weekse MBSR training op de lange termijn gekeken. 247 Volwassenen werden gedurende 2 jaar gevolgd, waarbij symptomen van depressie en angst en algemeen welzijn vóór de training, na de training en na 2 jaar werden gemeten. Deelnemers rapporteerden een significante vermindering van de depressieve en angstsymptomen en een verbetering van het welzijn na de MBSR training. Deze verbeteringen hielden 2 jaar stand.

Effect op het brein

In deze systematische review(26) werden de resultaten van 8 artikelen bekeken. Daaruit bleek dat op mindfulness gebaseerde interventies effect hebben op de hersengebieden die betrokken zijn bij het ontwikkelen van een depressieve stoornis, zoals de prefrontale cortex, de basale ganglia, de pariëtale cortex en de anterieure en posterieure cingulate cortex. Deze regio’s zijn gelinkt aan zelfbewustzijn, aandachts-en emotieregulatie. Een andere studie(27), waar een meditatiegroep werd vergeleken met een controlegroep, toonde verhoogde activiteit in het linker anterieure deel van de hersenen, bij de meditatiegroep, gelinkt aan een positieve stemming. Tevens werd er in een studie(28) gevonden dat mindfulness onder andere een verhoogde theta acitiviteit in de hersenen veroorzaakt, wat wijst op verhoogde aandacht, alertheid en cognitieve activiteit na het beoefenen van mindfulness. 

Bronnen

  1. Amindfulness-based intervention to increase resilience to stress in university students (the Mindful Student Study): a pragmatic randomised controlled trial. Galante J1, Dufour G2, Vainre M3, Wagner AP4, Stochl J5, Benton A6, Lathia N7, Howarth E3, Jones PB5. Lancet Public Health. 2018 Feb;3.
  2. Mindfulness-based stress reduction for stress management in healthy people: A review and meta-analysis. Chiesa, A., & Serretti, A. (2009). The Journal of Alternative and Complementary Medicine, 15, 593-600.
  3. A randomized, controlled trial of Mindfulness-Based Art Therapy (MBAT) for women with cancer. Monti, D. A., Peterson, C., Shakin Kunkel, E. J., Hauck, W. W., Pequignot, E., Rhodes, L., et al. (2005). Psycho-Oncology, 14, 1–11.
  4. Mindfulness meditation, anxiety reduction, and heart disease: a pilot study. Tacon, A. M., McComb, J., Caldera, Y., & Randolph, P. (2003). Family & Community Health, 26 , 25-33.
  5. Evaluation of a Wellness-Based Mindfulness Stress Reduction intervention: A controlled trial. Williams, K. A., Kolar, M.M., Reger, B. E., & Pearson, J. C. (2001). American Journal of Health Promotion, 15, 422-432.
  6. A randomized, wait-list controlled clinical trial: The effect of a mindfulness meditation-based stress reduction program on mood an symptoms of stress in cancer outpatients. Speca, M., Carlson, L., Goodey, E., & Angen, M. (2000). Psychosomatic Medicine, 62 , 613-622.
  7. Effects ofMindfulness-Based Stress Reduction on employees’ mental health: A systematic review.
  8. Janssen M1, Heerkens Y1, Kuijer W1, van der Heijden B2,3,4, Engels J1. PLoS One. 2018 Jan 24;13.
  9. Cultivating mindfulness in health care professionals: A review of empirical studies of mindfulness-based stress reduction (MBSR). Irving, J. A., Dobkin, P. L., & Park, J. (2009). Complementary Therapies in Clinical Practice, 15, 61-66.
  10. Effects of low-dose mindfulness-based stress reduction (MBSR-Id) on working adults. Health Education & Behavior. Klatt, M. D., Buckworth, J., & Malarkey, W. B. (2008). Advance online publication. Retrieved April 16, 2010. doi:10.1177/1090198108317627.
  11. The effects of mindfulness-based stress reduction therapy on mental health of adults with a chronic medical disease: A meta-analysis. Bohlmeijer, E., Prenger, R., Taal, E., & Cuijpers, P. (2009). Journal of Psychosomatic Research.
  12. Oskam, M. J., Veehof, M. M., Schreurs, K. M. G., & Bohlmeijer, E. T. (2009). Acceptance-based interventions for the treatment of chronic pain. A systematic review and meta-analysis. University of Twente: unpublished manuscript.
  13. Mindfulness-based stress reduction for people with multiple sclerosis – a feasibility randomised controlled trial. Simpson R1,Mair FS2, Mercer SW2. BMC Neurol. 2017 May 16;17(1):94.
  14. Influence of amindfulness meditation-based stress reduction intervention on rates of skin clearing in patients with moderate to severe psoriasis undergoing phototherapy (UVB) and photochemotherapy (PUVA). Kabat-Zinn J1, Wheeler E, Light T, Skillings A, Scharf MJ, Cropley TG, Hosmer D, Bernhard JD. Psychosom Med. 1998 Sep-Oct;60(5):625-32.
  15. Part II: Influence of a mindfulness meditation-based stress reduction intervention on rates of skin clearing in patients with moderate to severe psoriasis undergoing phototherapy (UVB) and photochemotherapy (PUVA). Kabat-Zinn, J., Wheeler, E., Light, T., Skillings, A., Scharf, M. J., Cropley, T. G., et www.dewijsheidvanhethart.nl 8 al. (2003). Constructivism in the Human Sciences, 8, 85-106.
  16. Alterations in brain and immune function produced by mindfulness meditation. Davidson, R. J., Kabat-Zinn, J., Schumacher, J., Rosenkranz, M., Muller, D., Santorelli, S. F., et al. (2003). Psychosomatic Medicine, 65, 564-570.
  17. Mindfulness meditation practices as adjunctive treatments for psychiatric disorders. Marchand WR Psychiatr Clin North Am. 2013 Mar;36(1):141-52.
  18. Effectivenessand cost-effectiveness of mindfulness-based cognitive therapy compared withmaintenance antidepressant treatment in the prevention of depressive relapse or recurrence(PREVENT): a randomised controlled trial. Kuyken W1 et al.  2015 Jul 4;386(9988):63-73. doi: 10.1016/S0140-6736(14)62222-4. Epub 2015 Apr 20.
  19. Mindfulnessin mood and anxiety disorders: a review of the literature. Rodrigues MF, Nardi AE, Levitan M1. Trends Psychiatry Psychother. 2017 Jul-Sep;39(3):207-215. doi: 10.1590/2237-6089-2016-0051. Epub 2017 Jul 31.
  20. Three- year follow-up and clinical implications of a mindfulness meditation-based stress reduction intervention in the treatment of anxiety disorders. Miller, J. J., Fletcher, K., & Kabat-Zinn, J. (1995). Gen Hosp Psychiatry, 17, 192-200.
  21. Efficacy of an acceptance- based behaviour therapy for generalized anxiety disorder: Evaluation in a randomized controlled trail. Roemer, L., Orsillo, S. M., & Salters-Pedneault, K. (2008). Journal of Consulting and Clinical Psychology, 76, 1083-1089.
  22. Mindfulness-based cognitive therapy v. treatment as usual in adults with ADHD: a multicentre, single-blind, randomised controlled trial. Janssen L1,Kan CC1, Carpentier PJ2, Sizoo B3, Hepark S1, Schellekens MPJ1, Donders ART4, Buitelaar JK5, Speckens AEM1. Psychol Med. 2018 Feb 28:1-11.
  23. Randomized controlled trial of a 12-month computerizedmindfulness-based intervention for obese patients with binge eating disorder: The MindOb study protocol. Ruffault A1, Carette C2, Lurbe I Puerto K3, Juge N4, Beauchet A5, Benoliel JJ6, Lacorte JM6, Fournier JF7, Czernichow S8, Flahault C9. Contemp Clin Trials. 2016 Jul;49:126-33.
  24. Dialetical behavior therapy for binge eating disorder. Telch, C. F., Agras, W. S., & Linehan, M. M. (2001). Journal of Consulting and Clinical Psychology, 69, 1061-1065.
  25. Dialectical behavior therapy for bulimia nervosa. Safer, D. L., Telch, C. F., & Agras, W. S. (2001). American Journal of Psychiatry, 158, 632-634.
  26. Effectiveness ofmindfulness-based stress reduction in a community sample over 2 years. Madson L1, Klug B, Madson L, Stimatze T, Eness-Potter K, MacDonald J. Ann Clin Psychiatry. 2018 Feb;30(1):52-60.
  27. Neural effects of mindfulness-based interventions on patients with major depressive disorder: A systematic review. Vignaud P1, Donde C2, Sadki T3, Poulet E4, Brunelin J5. Neurosci Biobehav Rev.2018 Mar 13;88:98-105
  28. Alterations in brain and immune function produced by mindfulness meditation. Davidson RJ1, Kabat-Zinn J, Schumacher J, Rosenkranz M, Muller D, Santorelli SF, Urbanowski F, Harrington A, Bonus K, Sheridan JF.
  29. Concentration and mindfulness meditations: Unique forms of consciousness? Dunn, B. R., Hartigan, J. A., & Mikulas, W. L. (1999). Applied Psychophysiology and Biofeedback, 24, 147-165.